Procesdenken in de 24-uurs zorg: kan dat?

• Tweet
• Sharebar

• Tweet

Voorbeeld Value Stream Mapping

Deze week had ik een interessant gesprek met een directeur van een aantal voorzieningen voor volwassen verstandelijk gehandicaptenzorg. De zoektocht was of het mogelijk is om in situaties van verblijf (dus 24-uurs zorg en begeleiding) te leren denken in processen. Deze vraag geldt uiteraard ook in andere situaties die hier op lijken (jeugdzorg, pleegzorg, intramurale GGZ enz.).

Processen en tijd

In mijn optiek is het karakteristiek van een proces dat het een sequentie is van gebeurtenissen/acties die zich afspelen in de tijd. Bij de bakker is dat makkelijk te zien. Je kijkt naar wat hij doet en in welke volgorde en je ziet daarmee het proces. Hoe beter je kijkt, hoe meer je ziet. Bij die situaties waarin een mens de vertegenwoordiger/gebruiker is van een proces is dat al weer een stuk moeilijker. Ik ga naar het ziekenhuis. Ik (en mijn zorgpas) maken een proces door van aan elkaar geschakelde acties die uiteindelijk op moet leveren dat ik weer gezond ben. In de situatie van bijvoorbeeld een volwassenen verstandelijk gehandicapte die in een instelling verblijft is dat helemaal moeilijk te zien. Globaal gezien is het vaak gewoon leven: opstaan, ontbijten, naar de dagactiviteit gaan, enz.. Hoe kun je dat nu toch leren zien als een proces?

Ritmes

Ik denk dat de voorlopig beste optie is om je als procesdenker in te leven in het dag-, week-, jaarritme van de ‘bewoner’ (zoals die vaak wordt genoemd). Dat inleven zou kunnen bestaan uit bijvoorbeeld deze werkvormen:

1. ‘A day in the life of…’ Dit is een geschreven, getekend, gefotografeerd, gefilmd verslag van een dag uit het leven van..
2. Een dag meelopen met de ‘bewoner’ en heel precies vastleggen (meten) wat er gebeurd op welk moment en wie hij/zij daarbij ontmoet in welke functie.
3. Een Value Stream Map(waardestroomtekening) maken van een dag. Je kunt dat doen door eerst op een groot lang vel papier zwembanen te tekenen (zie plaatje). Iedere zwembaan staat voor een functie in de context van de bewoner. Door middel van plakkertjessymbolen kun je met een club het dagritme van de bewoner weergeven op dit papier. Hij/zij gaat van de ene naar de andere zwembaan en doet daar iets of ondergaat iets. Vervolgens kun je van ieder zo zichtbaar geworden processtap met elkaar beoordelen of het, voor de ‘bewoner’ een situatie van waardetoevoeging is of niet. VA staat dan voor Value Adding, BNVA staat voor Business Non Value Adding en NVA staat voor niet waarde toevoegend. VA krijgt een gele sticker, BNVA een gele en NVA een rode (zie deze blogpost voor een nader uitleg van dit principe).

Leren zien

Dit soort activiteiten kunnen ervoor zorgen dat we steeds beter leren zien wat het proces is. In de situaties waar mensen dragers zijn van een proces zijn er mijn ervaring twee zaken van belang. De eerste is je bewust te zijn van het standaard proces. Dit standaard proces is bewust vormgegeven op basis van de eigen missie, kernwaarden en visie. De tweede zaak van belang, is het gegeven dat mensen altijd zorgen voor variëteit en dat dit nu juist een karakteristiek is van mensenwerk en er dus ook mág zijn. Het is alleen de kunst om met elkaar te blijven zien wat mogelijk is met de beschikbare capaciteit in relatie tot de opgetelde dagritmes van de betreffende leef/woongroep. Een strikt organisatorisch onderscheid tussen wonen en dagactiviteiten bemoeilijkt het leren zien van het proces aanzienlijk en maakt een meebewegende inzet van capaciteit vele malen complexer.

Wat levert het op?

De hierboven beschreven insteek is een lerende insteek. Het levert ontwikkeling van het inlevend waarnemen op. Vervolgens volgen uit deze waarnemingen beelden, inzichten, oordelen die leiden tot voorstellen voor veranderingen/verbeteringen die maken dat het BNVA deel verminderd wordt en er meer ruimte ontstaat voor VA-werk. Dat is een inspirerender manier van werken dan steeds technocratisch kaasschaven in deze zorgwereld waar er tenslotte altijd sprake is van schaarste van middelen.

Wie heeft er nog andere ervaring? tips? trucs?