Adjustintime blog

Onlinecommunities in beeld

Onze koningin heeft in haar kersttoespraak op een eenzijdige manier de risico’s van Internet verwoord. Twee citaten die relevant zijn voor dit verhaal:

Citaat 1 (’terug naar wat samenbindt’)

‘Wanneer de zorgen groot zijn, wordt de behoefte aan een gezamenlijk perspectief sterker gevoeld. Godsdiensten en levensovertuigingen wijzen op verantwoordelijkheid voor de naaste. Vroeger was er vrijwel overal burenhulp en vormde nabuurschap de basis van de samenleving. Men kende elkaar. Maar de moderne mens lijkt weinig aandacht te hebben voor de naaste. Nu is men vooral met zichzelf bezig. We zijn geneigd van de ander weg te kijken en onze ogen en oren te sluiten voor de omgeving. Tegenwoordig zijn zelfs buren soms vreemden. Je spreekt elkaar zonder gesprek, je kijkt naar elkaar zonder de ander te zien. Mensen communiceren via snelle korte boodschapjes. Onze samenleving wordt steeds individualistischer. Persoonlijke vrijheid is los komen te staan van verbondenheid met de gemeenschap. Maar zonder enig ‘wij-gevoel’ wordt ons bestaan leeg. Met virtuele ontmoetingen is die leegte niet te vullen; integendeel, afstanden worden juist vergroot. Het ideaal van het bevrijde individu heeft zijn eindpunt bereikt. We moeten trachten een weg terug te vinden naar wat samenbindt.’

Citaat 2 (’grofweg emotie uiten is makkelijk geworden’)

‘De moderne technische mogelijkheden lijken mensen wel dichter bij elkaar te brengen maar ze blijven op ‘veilige’ afstand, schuilgaand achter hun schermen. Wij kunnen nu spreken zonder te voorschijn te komen, zonder zelf gezien te worden, anoniem. Domweg, grofweg emoties uiten is makkelijk geworden. Op spreken zonder respect wordt niemand meer afgerekend. Niet het vreemd zijn maakt de ander agressief maar agressiviteit maakt de ander tot vreemde.’

Ik las op verschillende plaatsen reacties op haar woorden. Waar, maar niet de essentie van de zaak rakend wat mij betreft. Na een paar dagen sudderen heb ik voor mij de angel wel te pakken. Ten aanzien van het eerste citaat stoort mij vooral het ‘terug naar’. Ik geloof niet in ‘terug’. Ik zie meer in het concept van Lex Bos die mij geleerd heeft dat de weg van de mensheid loopt van emancipatie (steeds meer individualisme in de zin van economische, sociale en spirituele onafhankelijkheid en eigenheid), door het oog van de naald, naar wat hij noemde inmancipatie (uit vrije wil verantwoordelijk op je nemen voor een moment van-  of een een deel van-  je sociale omgeving). Dat is vooruit en niet achteruit. En ja, helaas voor onze beleidsmakers, dit kan niet georganiseerd maar wel gefaciliteerd worden (en gaat m.i. zeker niet lukken met collectieven gebaseerd op levensovertuigingen of godsdiensten).
Ik zag op de Twitter timeline dat gestrande reizigers in no-time een plaatsje voor de nacht kregen via een oproep op Twitter. En dat is meer inmancipatie dan emancipatie. Gefaciliteerd voor 140 tekens maximaal per bericht. Ik denk dus dat onze koningin een heel deel van de werkelijkheid mist.

Ten aanzien van het tweede citaat laat ik graag Arnando Joustra aan het woord. Hij is hoofdredacteur van Elsevier en schreef een glashelder commentaar op de inhoud van het tweede citaat.

‘Deftigheid in gedrang
2010 is begonnen en het is te hopen dat we niet weer een heel jaar moeten horen dat internet ‘net een open riool is’. Die kwalificatie is de afgelopen j aren vaak gegeven aan de ongepolijste reacties van bezoekers op forums van websites.
Toegegeven, die bijdragen zijn niet allemaal even verheffend. Maar wat wil je ook als mensen die nooit hebben geleerd zich schriftelijk uit te drukken, plotsklaps voor iedereen waarneembaar hun mening mogen geven?
Zo wordt de geletterde burgerij net zo plotsklaps geconfronteerd met de ongeoefende en ongearticuleerde standpunten van ‘gewone mensen’. Niet dat die opvattingen er voorheen niet waren. Ze waren alleen onzichtbaar in het publieke debat.
Door internet hebben tot nu toe ongehoorde lagen van het volk een stem gekregen. Alsof een nieuwe wereld is aangeboord. De schok bij de laag die alleen met zichzelf in een keurig gesprek was, is vergelijkbaar met de schok bij de burgerij toen er opeens arbeiders in de Tweede Kamer kwamen. Alsof de duivel zelf was toegelaten tot het parlement.     .
Iets dergelijks deed zich voor in de achttiende eeuw toen het de gegoede burgers zelf waren die zich voor het eerst met het publieke debat gingen bemoeien, tot dan toe het terrein van de adel en andere geprivilegieerden. Net als nu op internet, kozen de nieuwkomers destijds voor een pseudoniem (Voltaire is een mooi voorbeeld) en was het taalgebruik erg grof. Ongetwijfeld is ook toen een vergelijking gemaakt met een’ open riool’ .
Zo kent elke periode een geschokte groep die dacht de spelregels te kunnen vaststellen voor het debat. De essayist Jacques de Kadt (1897-1988) heeft deze afwerende en verongelijkte houding eens treffend getypeerd met ‘de deftigheid in het gedrang’ . En zo is het.’

Interessant? Via de knoppen in de sidebar kun je ervoor zorgen dat je deze blogposts per email of RSS ontvangt.Afmelden is simpel.

Reageren? Graag via het ‘reacties’-veld onderaan de blogpost (als ie niet zichtbaar is even op de titel van de post klikken).